Stichting Museum 't Coopmanshûs - Franeker

Geschiedenis van het huis en haar bewoners

Coopmanshus

Het Rijksmonument ‘t Coopmanshûs dankt zijn naam en het huidige uiterlijk en innerlijk grotendeels aan de in 1717 in Makkum geboren neuroloog Georgius Coopmans. Na zijn studie aan de Universiteit van Franeker promoveerde hij op 31 mei 1734 tot doctor in de geneeskunde. Na specialisatie in Leiden, vestigde hij zich als arts in Franeker. Coopmans beoefende niet alleen de interne geneeskunde, het geven van diëten en medicijnen, maar verrichte ook chirurgische ingrepen, de ‘medicina externa’ en behoorde tot een van de eerste doktoren in ons land die inentingen gaf tegen de pokken.
Het ging hem duidelijk voor de wind, want in 1746 kon hij zich permitteren het uit de 17de eeuw daterende zakenpand met trapgevel aan de Voorstraat van bakker Jorritsma te kopen en het rigoureus tot het huidige patriciershuis te laten verbouwen. In datzelfde jaar nog werd zijn zoon Gadso, de later zo bekende professor medicijnen aan de Franeker Akademie, uit zijn eerste huwelijk met Johanna Wildschut in het huis geboren. De talrijke natuurstenen ornamenten aan de voorgevel zijn in de stijl van die dagen, de Rococo, aangebracht door beeldhouwer Lambert Barsee (of Bersée). De datering ‘anno 1746’ herinnert aan dat heuglijke jaar, evenals het portret van Hippocrates, dat aan Coopmans’ waardigheid als arts recht doet. Het interieur werd toen ook grondig aangepakt en verfraaid, waarvan de zich nog altijd in originele staat bevindende keuken in het achterhuis en de wandbetimmeringen in de salons evenals de slingertrap in het voorhuis nog altijd getuigen. Coopmans was patriot en bevriend met Eise Eisinga de bouwer van het wereldberoemde Planetarium in Franeker. De laatste drie jaren van zijn leven was hij curator van de Franeker Academie. Hij stierf in 1800 en werd begraven in de Martinikerk in Franeker. Jan Coopmans, zoon uit zijn tweede huwelijk met Aukje Fontein bewoonde het Coopmanshûs na de dood van zijn vader tot 1848, waarmee het huis ruim honderd jaar in de familie Coopmans bleef. Daarna wisselde het huis meermalen van eigenaar. In 1938 verkocht de toenmalige bewoner, de arts I.W. de Vries, het pand aan de Gemeente Franeker. Na veel geharrewar over de bestemming, werd het in 1941/42 na een ingrijpende restauratie als plaatselijk historisch museum in gebruik genomen. Het was vooral Dr. A Wassenberg, de toenmalige directeur van het Fries Museum, die zich voor de totstandkoming van een museum in Franeker en het behoud van het pand inzette, bijgestaan door de bekende Friese architect J.J.M. Vegter.

In mei 2005 kochten de huidige eigenaren, Johannes Cornelis Smelik en Andries Stokking het pand aan. Het plaatselijke museum zou worden ondergebracht in de Martenastins op Voorstraat 35. Rond Kerst 2006 kon het, na grondige restauratie, weer in gebruik genomen, nu weer als woonhuis. In 2008 besloten de bewoners hun huis en collectie op afspraak open te stellen voor het publiek. U kunt een afspraak maken via info@coopmanshus.nl.

Interieur